Overgang en perimenopauze: wanneer begint het en hoe herken je het?

Je bent ergens in de veertig, je cyclus loopt niet meer zo regelmatig als vroeger en je vraagt je af of dit de overgang is. Grote kans van wel. Je eigen cyclus is de duidelijkste aanwijzing: wordt hij langer of korter, heftiger of juist lichter, dan is de perimenopauze waarschijnlijk begonnen. Een bloedtest zegt er volgens Thuisarts weinig over.

Wat is de overgang?

De overgang is de periode rond je laatste menstruatie waarin je eierstokken langzaam minder oestrogeen maken en je niet meer vruchtbaar wordt. Het is een natuurlijke levensfase en geen ziekte. Elke vrouw gaat erdoorheen, maar hoe vroeg het begint, hoe lang het duurt en wat je merkt, verschilt sterk per vrouw.

Oestrogeen is het belangrijkste vrouwelijke geslachtshormoon. Het regelt niet alleen je cyclus, maar speelt ook een rol in je huid, je slijmvliezen, je botten en je temperatuurregeling. Daalt de hoeveelheid oestrogeen, dan zoekt je lichaam een nieuw evenwicht. Dat verklaart waarom de overgang zich op zoveel plekken kan laten merken. Meer over oestrogeen en de andere hormonen lees je in Vrouwelijke hormonen: welke zijn er en wat doen ze?

Perimenopauze, menopauze en postmenopauze: de drie fases

De overgang bestaat uit drie fases, en de menopauze is daarvan maar één moment: je allerlaatste menstruatie. Of je die gehad hebt, weet je pas achteraf, als je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest.

Bron: Thuisarts, Ik ben in de overgang.

Wat is de perimenopauze?

De perimenopauze is de fase vóór je laatste menstruatie, tot een jaar daarna. Je bent nog ongesteld, maar je cyclus verandert: er zit meer of minder tijd tussen, je bent langer of korter ongesteld, en soms verlies je meer bloed dan je gewend bent (Thuisarts). Die onregelmatige periode duurt meestal een paar jaar. Thuisarts noemt ongeveer vier jaar, rond je 50e.

Het woord perimenopauze hoor je de laatste tijd veel vaker. Het is geen nieuwe fase, maar een preciezere naam voor het begin van de overgang. Veel vrouwen herkennen zich er eerder in dan in "de overgang", omdat ze nog gewoon ongesteld zijn en dat woord vooral met de periode erna associëren.

Wanneer begint de overgang?

De overgang begint bij de meeste vrouwen ergens tussen hun 40e en 60e, en de laatste menstruatie valt gemiddeld rond het 51e jaar (Thuisarts). Ongeveer één op de honderd vrouwen komt al vóór haar 40e in de overgang. Ben je jonger dan 40 en merk je overgangsverschijnselen, bespreek dat dan met je huisarts.

Je leeftijd zegt dus iets over de kans, maar niet alles. Twee vriendinnen van dezelfde leeftijd kunnen in een totaal andere fase zitten. De beste aanwijzing blijft wat je cyclus doet.

Hoe weet je of je in de overgang zit?

Je cyclus is de duidelijkste aanwijzing dat de overgang begonnen is. Wordt je menstruatie onregelmatig na je 40e, dan zit je waarschijnlijk in de perimenopauze. Een bloedtest helpt daarbij niet: de hormoonwaarden schommelen in deze jaren zo sterk dat de uitslag volgens Thuisarts niet betrouwbaar is.

Naast een veranderende cyclus zijn er andere verschijnselen die vaak bij de overgang horen. Thuisarts noemt deze als de meest voorkomende:

1. Opvliegers: een plotselinge golf van warmte, roodheid en zweten, ook 's nachts, die meestal een paar minuten duurt. Ongeveer acht op de tien vrouwen krijgen ermee te maken.
2. Veranderingen in de vagina: droogheid, jeuk of juist meer vocht. Ongeveer drie op de tien vrouwen merken dit.
3. Slechter slapen, vaak doordat opvliegers je 's nachts wakker maken.
4. Wisselende stemmingen, zoals sneller geïrriteerd of somber zijn.
5. Gewichtstoename, vooral rond je buik.

Niet elke vrouw merkt deze verschijnselen, en niet altijd komen ze door de overgang. Twijfel je, of heb je er veel last van, dan is de huisarts de juiste plek.

Hoe ver ben ik in de overgang?

Hoe ver je in de overgang bent, lees je het best af aan je menstruatie. Ben je nog ongesteld, maar onregelmatig, dan zit je in de perimenopauze. Ben je twaalf maanden niet meer ongesteld geweest, dan heb je de menopauze achter je en zit je in de postmenopauze. Een test die dit nauwkeuriger zegt, bestaat niet.

Gebruik je de pil of een hormoonspiraal, dan is dit lastiger. Een hormoonspiraal laat je menstruatie vaak helemaal wegblijven, en de pil geeft een onttrekkingsbloeding die niets zegt over je eigen cyclus (Thuisarts). Je huisarts kan met je bespreken wanneer en hoe je stopt; Thuisarts noemt 52 jaar als moment om met de pil te stoppen of de hormoonspiraal te laten verwijderen.

Hoe lang duurt de overgang?

De overgang duurt bij elke vrouw anders. Overgangsverschijnselen duren gemiddeld twee tot tien jaar (Jeroen Bosch Ziekenhuis) en worden bij de meeste vrouwen minder in de vijf jaar na de laatste menstruatie (Thuisarts). Sommige vrouwen merken er een paar maanden iets van, anderen jarenlang.

Een vaste einddatum is er dus niet. Wat wel helpt: weten dat de meeste verschijnselen na verloop van tijd afnemen, en dat je er niet mee hoeft rond te lopen als ze je dagelijks leven beïnvloeden.

Voeding en leefstijl in de overgang

Een gezonde basis is in de overgang hetzelfde als daarvoor, met een paar accenten. Thuisarts adviseert om elke dag ongeveer een half uur te bewegen, bijvoorbeeld wandelen, fietsen of zwemmen, liever geen alcohol te drinken en op tijd naar bed te gaan in een rustige slaapkamer.

Ben je in de perimenopauze heftiger ongesteld, dan verlies je meer ijzer. Haal ijzer uit je voeding, bijvoorbeeld uit volkorenproducten, bladgroenten, peulvruchten en vlees. Heb je erg veel bloedverlies, laat dat dan door je huisarts bekijken: soms is er een andere oorzaak dan de overgang.

Vanaf je 50e verandert ook het advies over vitamine D. Het Voedingscentrum adviseert vrouwen van 50 tot en met 69 jaar om dagelijks 10 microgram vitamine D als supplement te nemen, naast je voeding. Vanaf 70 jaar geldt een hoger advies. 

Wanneer ga je naar de huisarts?

Ga naar je huisarts als je veel last hebt van opvliegers of andere overgangsverschijnselen, of als ze je dagelijks leven in de weg zitten. Je huisarts kan met je bespreken welke mogelijkheden er zijn, waaronder hormoontherapie, en wat bij jou past.

Neem volgens Thuisarts ook contact op als:

• je heel heftig ongesteld bent;
• je overgangsverschijnselen hebt en jonger bent dan 40;
• je bloed verliest terwijl je al langer dan een jaar niet ongesteld bent geweest.

Meer lezen over de overgang

Over afzonderlijke onderwerpen in de overgang staan aparte artikelen:

• Opvliegers tijdens de overgang
• Stemmingswisselingen tijdens de overgang
• Gewichtstoename tijdens de overgang
• Droge slijmvliezen tijdens de overgang
• Hormonale veranderingen van de eerste menstruatie tot de overgang

Veelgestelde vragen

Kun je in de overgang nog zwanger worden?

Ja, zolang je nog af en toe ongesteld bent, kun je zwanger worden. Thuisarts adviseert een voorbehoedmiddel te blijven gebruiken tot je een jaar lang niet meer ongesteld bent geweest. Met de pil stop je uiterlijk op je 52e; bespreek met je huisarts wat je daarna gebruikt.

Hoe herken je de overgang als je een spiraal hebt?

Dat hangt af van de spiraal. Met een koperspiraal blijf je ongesteld, dus je merkt aan je cyclus wanneer de overgang begint. Een hormoonspiraal laat je menstruatie vaak wegblijven, waardoor je het aan je cyclus niet ziet. Thuisarts noemt 52 jaar als moment om een hormoonspiraal te laten verwijderen.

Merk je de overgang als je de pil gebruikt?

De pil kan overgangsverschijnselen soms minder merkbaar maken, maar hij is daar niet voor bedoeld (Thuisarts). Ook verbergt de pil of je eigen cyclus al verandert. Merk je toch verschijnselen of wil je weten in welke fase je zit, bespreek dan met je huisarts wanneer je stopt.

Persoonlijk advies

Wil je weten welke voeding en welke supplementen passen bij jouw situatie in deze levensfase? Vraag een health coach in een van de winkels, of plan een telefonisch adviesgesprek.

Een gezonde levensstijl en een evenwichtige, gevarieerde voeding zijn belangrijk. Een voedingssupplement is daarvoor geen vervanging.